Skip to content

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΤΣΙΟΥ ΣΕΡΡΩΝ – 1185

22/06/2013

Στα τέλη του 12ου αιώνα η Βυζαντινή αυτοκρατορία διέρχονταν βαθιά κρίση. Οι ανορθωτικές προσπάθειες των Κομνηνών ανέβαλαν την παρακμή αλλά δεν θεράπευσαν την κρίση. Ο θάνατος του Μανουήλ Κομνηνού άφησε έναν ανήλικο διάδοχο κηδεμονευόμενο από μια αντιδημοφιλή αυτοκράτειρα και έναν θηλυπρεπή ευνοούμενο. Οι αντιβασιλείς, για να επιβληθούν, έδιναν προνόμια στους Ιταλούς εμπόρους και επιδίωκαν το αδυνάτισμα των επαρχιακών στρατιωτικών μονάδων. Όπως και στο παρελθόν ένας δυναμικός στρατηγός, σε αυτήν την περίπτωση ο Ανδρόνικος Κομνηνός, κατέλαβε κατέλαβε πραξικοπηματικά την εξουσία το Μάϊο του 1182 επιτρέποντας στον όχλο να κορέσει τη μανία του λεηλατώντας και καταστρέφοντας και σκοτώνοντας τους ξένους της Πόλης. Κατόπιν για να στερεωθεί στην εξουσία τύφλωσε τον ανήλικο διάδοχο και άρχισε να φυλακίζει και να εκτελεί όποιον από την κάστα των Δυνατών (μεγαλοκτηματιών) υποπτευόταν για συνομωσία.

Σύγχρονη αναπαράσταση Βαράγγων του 12ου αι.. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά»

Σύγχρονη αναπαράσταση Βαράγγων του 12ου αι.. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά»

Σε αντίθεση με το ταραγμένο Βυζάντιο στη Νότια Ιταλία και τη Σικελία, Νορμανδοί τυχοδιώκτες από τη Β. Γαλλία είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν ένα ισχυρό κράτος. Σε αρκετές περιπτώσεις είχαν απειλήσει το Βυζάντιο. Τον 11ο αιώνα ο Αλέξιος Κομνηνός είχε αποκρούσει με μεγάλη δυσκολία τον Ροβέρτο Γυισκάρδο αλλά οι απόγονοι του Ροβέρτου κατάφεραν να στεφθούν βασιλείς από τον Πάπα και να αυξήσουν την ισχύ τους. Χρησιμοποίησαν την Βυζαντινή οργάνωση και γραφειοκρατεία για να δημιουργήσουν ένα ισχυρό κράτος που σε κάποια στιγμή λίγο έλειψε να εξαλείψει την Ισλαμική απειλή στην Α. Μεσόγειο.

Την περίοδο που το Βυζάντιο σπαρασσόταν από έριδες στη Σικελία βασίλευε ο Γουλιέλμος Β, ένας ηγεμόνας που εξασφάλισε ειρήνη και ευημερία στο βασίλειο του και έμεινε γνωστός με το προσονύμιο «καλός». Εκμεταλλευόμενος φήμες  για την επιβίωση του ανήλικου διαδόχου, ο Γουλιέλμος οργάνωσε μια επίθεση εναντίον της Αυτοκρατορίας με απώτερο στόχο την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την αναγόρευσή του σε Ρωμαίο αυτοκράτορα. Συγκέντρωσε ισχυρό στρατό 80.000 ανδρών ανάμεσα στους οποίους υπήρχαν 5.000 ιππείς υπό τους συγγενείς του κόμητες Ριχάρδο και Βαλδουίνο και στόλο 200 πλοίων υπό τον ελληνικής καταγωγής ναύαρχο Μαργαρίτη. Πολλοί πάντως υποστηρίζουν ότι η πραγματική δύναμη ήταν το ένα τρίτο των άνω αριθμών εκτός από τα πλοία που όλοι συμφωνούν ότι ο αριθμός τους είναι μάλλον ακριβής.

Eikona10

Σύγχρονη αναπαράσταση Νορμανδού ιππότη. Ευγενική χορηγία του Γαλλικού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Φέουδο και Ιπποσύνη».

Οι Νορμανδοί αποβιβάστηκαν και κατέλαβαν το Δυρράχιο που παραδόθηκε αμαχητί από το διοικητή του. Στη συνέχεια ο στρατός τους κατευθύνθηκε μέσα από την Ιλλυρία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία προς τη Θεσσαλονίκη. Γενικά τηρήθηκαν οι οδηγίες του Γουλιέλμου να αποφεύγονται οι άσκοπες λεηλασίες και πολλές περιοχές παραδίδονταν χωρίς αντίσταση. Ο Νορμανδικός στόλος, αφού κατέλαβε τα νησιά Κέρκυρα, Κεφαλληνία και Ζάκυνθο, έφτασε στις 15 Αυγούστου του 1185 στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και άρχισε η πολιορκία από ξηρά και θάλασσα. Ο ανεφοδιασμός όμως της πόλης ήταν ανεπαρκής και ο διοικητής της Δαυίδ Κομνηνός απεδείχθει ανίκανος και μάλιστα πολλοί τον υποπτεύονταν για προδοσία. Οι ενισχύσεις από την Κωνσταντινούπολη αργούσαν. Έτσι οι Νορμανδοί, στις 24 Αυγ. 1185 κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη, παρά την ηρωική άμυνα των κατοίκων και τη λεηλάτησαν άγρια. 7.000 άνθρωποι χάθηκαν τότε, σύμφωνα με τον Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ευστάθιο. Μετά από αυτό οι επιδρομείς έχασαν την πειθαρχία τους αναζητώντας λάφυρα.

Η αγγελία της άλωσης της δεύτερης πόλης της αυτοκρατορίας προκάλεσε πανικό και λαϊκή εξέγερση στην Κωνσταντινούπολη με αποτέλεσμα την ανατροπή, σύλληψη και το φρικτό θάνατο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού. Στο θρόνο ανήλθε ο Ισαάκιος Άγγελος, ο άνθρωπος που πυροδότησε την εξέγερση. Ο νέος αυτοκράτορας αν και δεν είχε τόσες ικανότητες, είχε όμως την ευτυχή συγκυρία να περιστοιχίζεται από ικανούς ανθρώπους, όπως ο στρατηγός Αλέξιος Βρανάς, που καταγόταν από αριστοκρατική στρατιωτική οικογένεια της Ανδριανούπολης. Ο  Βρανάς με την εμπνευσμένη διοίκηση του κατόρθωσε να ανασυγκροτήσει το Βυζαντινό στρατό.

Οι Νορμανδοί μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης είχαν χωριστεί σε τρία τμήματα. Το ένα τμήμα παρέμεινε για τη φρούρηση της Θεσσαλονίκης, το άλλο κατευθύνθηκε προς την περιοχή των Σερρών, όπου προξενούσε πολλές φθορές στην περιοχή της Αμφίπολης και το τρίτο τμήμα κατευθυνόμενο προς την Κωνσταντινούπολη  στρατοπέδευσε στη Μοσυνόπολη, ενώ ο νορμανδικός στόλος πλησίαζε την Κωνσταντινούπολη δια θαλάσσης.

Σύγχρονη αναπαράσταση Σικελο-Νορμανδού ιππότη. Ευγενική χορηγία του Βρεταννικού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Ανδεγαυία».

Σύγχρονη αναπαράσταση Σικελο-Νορμανδού ιππότη. Ευγενική χορηγία του Βρεταννικού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Ανδεγαυία».

Ο Τανκρέδος, κόμης του Λέτσε και ο Βαλδουίνος ντ΄ Ωτεβίλλ, αν και γενναίοι μαχητές δεν είχαν ούτε τη στρατηγική ικανότητα ούτε την πολιτική οξύνοια του βασιλιά τους. Θεωρώντας ότι δεν υπάρχει άμεση απειλή, είχαν χωρίσει τις δυνάμεις τους σε πολλά αποσπάσματα που είχαν τραπεί σε λεηλασίες, πράγμα το οποίο τους είχε αποδυναμώσει σε σημαντικό βαθμό. Η μανία τους για διάκριση δυσκόλευε περισσότερο τη συνεργασία τους. Ο Αλέξιος Βρανάς, εκμεταλλευόμενος  την διάσπαση των Νορμανδών, οδήγησε το στρατό του και την κατάλληλη στιγμή, επιτέθηκε στα μεμονωμένα τμήματα που βρίσκονταν γύρω από τη Μοσυνόπολη, τα διέλυσε και ανακατέλαβε το φρούριό της.

Επόμενος στόχος ήταν η περιοχή της Αμφίπολης και ο Βυζαντινός στρατός βάδισε στην περιοχή του Στρυμόνα, όπου είχαν  στρατοπεδεύσει οι δυνάμεις του Βαλδουίνου ντ΄ Ωτεβίλλ Τα δύο αντίπαλα στρατεύματα παρατάχθηκαν στον τόπο «τον λεγόμενον του Δημητρίτζη», όπως  αναφέρουν οι Ν. Χωνιάτης και Θ. Σκουταριώτης. Ο Βαλδουίνος που κατάλαβε σε τι δεινή θέση βρισκόταν, άρχισε να μιλά για συνθήκη και έστειλε κήρυκες για διαπραγματεύσεις στον Αλέξιο Βρανά. Παράλληλα όμως έστειλε αγγελιαφόρο στον γυναικάδελφό του Τανκρέδου, Ριχάρδο καλώντας τον να τον ενισχύσει. Επίσης έστειλε άλλους να συγκεντρώσουν τους σκόρπιους στρατιώτες του που λεηλατούσαν. Δεν διακινδύνευε να υποχωρήσει πέρα από το Στρυμώνα γιατί φοβόταν επίθεση με καταστρεπικά αποτελέσματα καθώς θα περνούσε το ποτάμι.

Ο Βρανάς όμως παρακολουθούσε  τις βιαστικές κινήσεις των λαφυραγωγών που κατευθύνονταν άτακτα προς το στρατόπεδο τους και οι ανιχνευτές του επιβεβαίωναν τις υποψίες του, ότι υπάρχει δόλος στις προθέσεις των Νορμανδών. Έκανε πως δέχεται τους κύρηκες εκμεταλλευόμενος το χρόνο για να μεταπέσει από διάταξη πορείας σε διάταξη μάχης. Θέλοντας να αποφύγει την συγκέντρωση του εχθρού που ίσως του στερούσε το πλεονέκτημα της αριθμητικής υπεροχής τράβηξε το ξίφος του και επετέθει πρώτος ενώ οι άντρες του τον ακολούθησαν αλλάζοντας. Σύμφωνα πάντα με το Νικήτα Χωνιάτη και το Θεόδωρο Σκουταριώτη αυτά συνέβησαν το απόγευμα της 17ης Νοεμβρίου του 1185.

Οι Νορμανδοί ιππότες αντιμετώπισαν με θάρρος την επίθεση και εξαπέλυσαν τις ορμητικές επελάσεις για τις οποίες ήταν διάσημοι. Ήταν όμως χωρισμένοι σε μικρές πρόχειρες ομάδες και στα σημεία που διέσπαγαν τις γραμμές των Βυζαντινών περικυκλώνονταν από τους υπέρτερους αριθμητικά αντιπάλους τους και σφαγιάζονταν. Το πεζικό τους κάτω από την πίεση του αντίστοιχου Βυζαντινού πεζικού δεν μπορούσε να τους υποστηρίξει. Οι άτακτοι ελαφροί πεζοί όρμησαν  προς το ποτάμι προσπαθώντας να σώσουν τη λεία τους ενώ οι Βυζαντινοί τους ακολουθούσαν κατά πόδας και τους σκότωναν.  Η διαρροή των ατάκτων πανικόβαλε τους Ιταλιώτες πολιτοφύλακες που άρχισαν και αυτοί σταδιακά να τρέπονται σε φυγή. Οι Βυζαντινοί έσπρωχναν αμείλικτα τους αντιπάλους τους προς την όχθη του Στρυμώνα.

Σύγχρονη αναπαράσταση Βυζαντινού πεζού. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά»

Σύγχρονη αναπαράσταση Βυζαντινού πεζού. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά»

Οι Σικελο-Νορμανδοί ιππείς μάχονταν απεγνωσμένα αλλά η ορμή τους είχε καταπέσει καθώς τα άλογά τους, όσα δεν είχαν σκοτωθεί , κατέρρεαν από εξάντληση. Η μάχη εξελισσόταν πλέον όχι σε επελάσεις με τη λόγχη αλλά σε συγκρούσεις με πολεμικά ρόπαλα και ξίφη, όπου η αριθμητική υπεροχή των Βυζαντινών τους έδινε τη δυνατότητα να περικυκλώνουν τους αντιπάλους τους και να τους καταβάλουν. Ελάχιστοι ιππότες κατάφεραν να διασπάσουν τον κλοιό και να διαφύγουν. Μόλις σκοτώθηκε ο σημαιοφόρος του Βαλδουίνου και το λάβαρο έπεσε κατά γης, αυτός και οι σωματοφύλακες του έσπασαν και παραδόθηκαν. Ένας ανιψιός του Μανουήλ Κομνηνού ονόματι Αλέξιος  που είχε υποστηρίξει τους Hauteville συνελήφθη προσπαθώντας να διαβεί το Στρυμώνα και του επιβλήθηκε η συνήθεις ποινή για τους στασιαστές-τύφλωσις. Η προφορική παράδοση αναφέρει ότι στη μάχη έπεσε ο στρατηγός του Βυζαντίου Δημητρίστας.  Όταν οι φυγάδες έφτασαν κακήν κακώς στη Θεσσαλονίκη είδαν ότι δεν μπορούσαν να υπερασπίσουν την κατεστραμμένη πόλη και ανεχώρησαν για την Ιταλία.

Ο Ισσάκιος Άγγελος για να ικανοποίησει τον όχλο της πόλης έβαλε τους Νορμανδούς αιχμαλώτους αλυσοδεμένους σε υπαίθριες φυλακές χωρίς φαγητό και εκτεθειμένους στα στοιχεία της φύσης. Έτρωγαν μόνο αν τους ελεούσε κάποιος. Υπό αυτές τις συνθήκες άρχισαν αν πεθαίνουν αθρόα –πρώτα οι τραυματίες και οι άρρωστοι – ενώ οι υπόλοιποι υποχρεώνονταν να τους θάβουν σε ομαδικούς τάφους. Η ανόητη αυτή ενέργεια του αυτοκράτορα δυσχέραινε τη διπλωματία με τη Δύση και ενίσχυε την προπαγάνδα των εχθρών του Βυζαντίου.

Σύγχρονη αναπαράσταση σύγκρουσης Βυζαντινών και Νορμανδών. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά».

Σύγχρονη αναπαράσταση σύγκρουσης Βυζαντινών και Νορμανδών. Ευγενική χορηγία του Αυστραλιανού Συλλόγου ιστορικών μελετών «Νέα Βαράγγεια Φρουρά».

Η συντριπτική ήττα όμως των Νορμανδών στο Δημητρίτσι έθαψε τις φιλοδοξίες των Hauteville  για την ανάρρησή τους στο Βυζαντινό θρόνο. Η νίκη του βυζαντινού στρατού ενίσχυσε σε σημαντικό βαθμό το ηθικό των Βυζαντινών και στερέωσε στο θρόνο τον αυτοκράτορα Ισαάκιο Άγγελο επιτρέποντάς του να καταπνίξει την εξέγερση των Ασέν στη Βουλγαρία. Επίσης ανέστειλε την κινητοποίηση του Σουλτάνου του Ικονίου, που εκμεταλλευόμενος την πτώση και το θάνατο του Ανδρόνικου του Α΄, το φθινόπωρο του1185 έκανε επιδρομή στο θέμα των Θρακησίων.

Τέλος, απέδειξε ότι το Βυζάντιο ήταν ακόμα σε θέση να αντιμετωπίσει τις οποιεσδήποτε προκλήσεις διαθέτοντας και ικανότατους ανθρώπους και αρκετούς οικονομικούς πόρους. Δυστυχώς ούτε οι άνθρωποι ούτε οι πόροι ευρέθησαν καθώς τα γεγονότα που ακολούθησαν και οι άστοχες ενέργειες τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πολιτική οδήγησαν στην κατάρρευση του Βυζαντίου και στην άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204.

Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: