Skip to content

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΕΦΙΠΠΗΣ ΤΟΞΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟΥΣ. MEPOΣ B’

24/12/2012

Μετά την Δημοσίευση σχετικά με την έφιππη τοξοβολία στους Ελληνικούς στρατούς έλαβα πολλά σχόλια και παρατηρήσεις από φίλους που ζητούσαν διευκρινήσεις σχετικά με το άρθρο και τις οποίες ευχαρίστως παραθέτω:

Δεν υπάρχει μέχρι σήμερα γραπτή ή άλλη αναφορά σχετικά με ιπποτοξότες στη  Ελληνικότατη Θράκη. Το βαρβαρικό φύλλο των Γετών τρωγλοδυτών που διενεργούσε ανθρωποθυσίες σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Ηρόδοτο, μόνο εγνωσμένοι…βαρβαρολάγνοι (Sic) θα το θεωρούσαν… Ελληνικό! Άλλωστε σχετικά με τις ανθρωποθυσίες ο Ευριπίδης στην τραγωδία «Ιφιγένεια εν Ταύροις» γράφει πως: «ο Νόμος κρατά μακρά απ’ αυτές Ελλήνων χέρια».

Οι Κένταυροι στον Ελληνικό Μύθο παρουσιάζονται ως παραδείγματα προς αποφυγή καθώς ήταν όλοι τους άρπαγες, βιαστές και δηλητηριαστές. (π.χ. Νέσσος)  Ο σοφός Χείρωνας ο Διδάσκαλος των Ηρώων είναι η φωτεινή εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα. Ο Αρχαίος Ελληνικός Μύθος παραδίδει ότι οι Κένταυροι μάχονταν εκτοξεύοντας βράχους και κτυπώντας τους εχθρούς τους με κορμούς δένδρων , ενώ ο κατ’ εξοχήν Έλληνας Ήρωας Ηρακλής τους αντιμετωπίζει πεζός με το τόξο ή ακόντια.  Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι ότι η Κενταυρομαχία εμφανίζεται έντονα σαν θέμα στην Ελληνική Τέχνη μετά τους Περσικούς Πολέμους όπου οι Λαπίθες συμβολίζουν τους Έλληνες οπλίτες που συνέτριψαν τους βάρβαρους ιπποτοξότες.

Κένταυροι με τόξο εμφανίζονται στα ρωμαϊκά νομίσματα του Αυτοκράτορα Γαλιηνού, όταν ήδη οι Ρωμαίοι είχαν αναπτύξει ιππείς τοξότες. (equites sagittarii) Επηρεασμένοι από τη ρωμαϊκή εικονογραφία, οι κατοπινοί Ευτρωπαίοι καλλιτέχνες παρουσιάζουν το Χείρωνα ως έφιππο τοξότη. Η ρωμαϊκή εικονογραφία επηρεάζει όμως και τους Ανατολίτες καθώς το Κένταυρος ως τοξότης εμφανίζεται και στα νομίσματα των Τούρκων Αρτακιδών της Μεσοποταμίας το Μασσαίωνα και μόνο ανάμεσα ραγιάδες τους ίσως υπήρχαν Έλληνες.

Στους «Νόμους» του Πλάτωνα, ο Κρητικός Κλεινίας συζητά με κάποιον ανώνυμο Αθηναίο για καλούς θεσμούς καθώς σκέπτεται να ιδρύσει Κρητική Αποικία. Ο Κλεινίας λέγει ότι η Κρήτη είναι ορεινή και γι αυτό οι Κρήτες δεν εκτιμούν πολύ τους ίππους και την ιππική γιατί η χώρα τους δεν είναι πεδινή σαν τη Θεσσαλία. Κατά την εξέλιξη του διαλόγου  όμως ο Αθηναίος που ήδη έχει εμπειρία των Σκυθών μισθοφόρων σε Αθηναϊκή υπηρεσία τον προτρέπει να θεσμοθετηθούν ιππικά αγωνίσματα,  ώστε στην Αποικία να δημιουργηθεί σώμα  εφίππων τοξοτών.

Ξεκάθαρα, ο Αθηναίος αναγνωρίζει πως οι Κρητικοί πολύ μικρή σχέση έως καθόλου έχουν με τα άλογα. Θεωρώντας, όμως ότι η χρήση αλόγων σε μια Κρητική αποικία θα ήταν πολύ καλή ιδέα, προτρέπει τον Κλεινία να προβεί στη δημιουργία κατάλληλης υποδομής, ώστε να αποκτήσει η αποικία όχι μόνο μεγαλύτερη σχέση με τα άλογα ως πολεμικά μέσα, αλλά και στη δημιουργία μονάδας ιππικού και εφίππων τοξοτών. Από το κείμενο αυτό και απ’ όσα προγενέστερα λέγονται, θεωρείται δεδομένη η απουσία τέτοιας μονάδας στην Κρήτη, οπότε και η δημιουργία της, σύμφωνα με τον Αθηναίο, θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη.

Πουθενά επίσης οι Θεσσαλοί δεν αναφέρονται να τοξεύουν έφιπποι. Τα ιππικό στρατιωτικό αγώνισμα στην Αρχαία Ελλάδα που το αντέγραψαν αργότερα οι Ρωμαίοι είναι ο ιππακοντισμός και όχι η έφιππη τοξοβολία

 ιππακοντισμός

Εξάσκηση στον ιππακοντισμό

Δεν αποκλείεται, ειδικά στις Ποντικές αποικίες αργόσχολοι αριστοκράτες και οι φίλοι τους να ασκούνταν στην τόξευση έφιπποι αλλά αυτό δεν τους κάνει ιπποτοξότες και είναι απορίας άξιο ότι ούτε οι Ποντικές αποικίες ανέπτυξαν τέτοιο σώμα παρά την επαφή τους με τους Σκύθες.

Ο μεγάλος Έλληνας στρατηλάτης Μέγας Αλέξανδρος, ο μόνος ανίκητος στρατηγός στην παγκόσμια ιστορία πηγαίνει στην Ασία χωρίς έφιππη μονάδα τοξοτών. Όλοι οι Κρήτες τοξότες που αναφέρουν οι πηγές είναι πεζοί. Είναι παράλογο να θεωρούμε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος δεν θα χρησιμοποιούσε τέτοια μονάδα αν αυτή υπήρχε  αλλά θα αναγκαζόταν να προσλάβει Σκύθες για την εκστρατεία Ινδική. Πριν απ ό αυτή τη περίοδο οι πηγές δεν αναφέρουν ιπποτοξότες στο στρατό του Αλεξάνδρου ούτε τα αρχαιολογικά ευρήματα παρέχουν ενδείξεις για  κάτι τέτοιο.

Η έφιππη τοξοβολία είναι μια μεγάλη πολεμική τέχνη. Σίγουρα όμως δεν είναι Ελληνική.

7 σχόλια
  1. Η ΕΦΙΠΠΟΣ ΤΟΞΟΒΟΛΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΑΘΑΥΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΑΘΛΗΜΑ ΤΩΝ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΩΝ. ΟΙ ΛΕΓΟΜΕΝΟΙ ΒΑΡΒΑΡΟΙ, ΠΕΡΣΕΣ, ΓΕΤΕΣ ΚΛΠ ΕΙΝΑΙ ΓΝΗΣΙΟΙ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ. ΟΙ ΚΛΑΣΣΙΚΟΙ ΠΑΡΗΜΕΛΗΣΑΝ ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ ΔΙΟΤΙ Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΙΣ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙ ΤΗΣ ΦΑΛΑΓΓΟΣ ΤΟΥ ΙΠΠΙΚΟΥ. ΕΧΕΤΕ ΔΙΚΙΟ ΟΤΙ Η ΕΦΙΠΠΗ ΤΟΞΟΒΟΛΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ, ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΪΚΗ! Η ΛΕΞΙΣ ΙΠΠΟΣ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΟΝ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΑΝΕΙΟΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΣΕΤΣΕΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ! ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΙΜΕΘΑ ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΛΑΟΣ, ΟΜΩΣ ΟΥΧΙ ΑΝΑΔΕΛΦΟΙ ΑΛΛΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΠΥΡΑΣ! ΙΣΩΣ ΑΥΤΑ ΔΕΝ ΑΡΕΣΟΥΝ ΣΤΟΥΣ «ΕΛΛΗΝΟΚΕΝΤΡΙΚΟΥΣ» ΠΟΥ ΕΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΣΑΝ ΔΙΑ ΝΑ ΠΝΙΞΟΥΝ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΕΛΛΗΝΙΣΕΩΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΓΕΛΩΤΑ! ΚΑΙΡΟΣ ΟΜΩΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΕΙΠΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΝ ΤΑ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΕΧΘΡΩΝ ΜΑΣ!

    • Αξιότιμε Κύριε Γεωργιάδη,
      Σας ευχαριστώ για τo σχόλιό σας. Σχετικά με τις φυλές το αφήνω στους ανθρωπολόγους, καθώς δεν έχω εμβαθύνει στο θεμα.
      Η λέξις «ΙΠΠΟΣ» είναι Ελληνικότατη καθως βρίσκεται σε πινακίδες της γραμμικής Β από το 1700 π.Χ και τότε δεν υπήρχαν…Τσετσένοι ούτε οι πρόγονοί τους (Κουμάνοι)
      Στην Ευρασία αν δεχτουμε τον Παυσανία και τον Στράβωνα, ο ίππος ονομαζόταν marqya. Αλλωστε στα Mιττάνικα (γλωσσα σύνδεσμο μεταξύ των Ιρανικών και των Ινδικών) ο ιππαγωγός ονομάζεται meriyonnα (πληθ. mariyannoy)

  2. Καλημέρα,

    Σχετικά με την θεωρία περί »Ινδοευρωπαίων» (δηλ. στεππο-Καυκάσιων που εξάπλωσαν την γλώσσα τους δυτικά αλλά και νοτιοανατολικά στην Ευρασία) αυτή έχει πολυσυζητηθεί πλέον 150 χρόνια όμως πάντα σε απόλυτα θεωρητικό επίπεδο ενώ ακόμα και σε αυτό, και βάση γλωσσολογίας δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που να την υποστηρίζει πέραν της ομοιότητας των λεγόμενων ινδοευρωπαϊκών γλωσσών. Η τελευταία αξιοπρόσεχτη θεωρία που παρουσιαστηκε ήταν ουσιαστικά αυτή της της Λιθουανής Μαρία Τζιμπούτας και αυτό ήταν το 1960-1970 – δηλαδή πάνω από 40 χρόνια πριν. Και πλέον έχει και αυτή αποδειχτεί λαθεμένη.

    Από την άλλη πλήθος στοιχείων, όχι μόνο γλωσσικών αλλά πιο σημαντικά αρχαιολογικών, ανθρωπολογικών και ακόμα και βιολογικών (καλλιέργειες, εξημέρωση ζώων κτλ.) κάνουν λόγο για διάδοση των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών μέσω ενός συνδιασμού αγροτικών και ναυτικών πληθυσμών από Μικρά Ασία και Αιγαίο αρχής γενομένης της μεσολιθικής εποχής (12,000 – 6,000 π.Χ.). Και πρέπει να τονιστεί ότι αυτό δεν εγγράφεται σε καμία θεωρία »ελληνοκεντρικότητας» – τα πορίσματα έρχονται ανεξάρτητα από διάφορες επιστήμες.

    Στην Ευρώπη ανθρωπολογικώς υπάρχουν πάνω από μία βασικές »ανθρωπολογικές φυλές» σε μία φυσική συγγενική συνέχεια από τις Κέλτικες στις Μεσογειακές και στις Ιρανο-Καυκάσιες και από τις Νορδικές στις Βαλτικές και στις Ευρασιατικές – Τουρανομογγολικές. Ο διαχωρισμός σε »ινδοευρωπαϊκές» και »μη ινδοευρωπαϊκές» φυλές ποτέ δεν στάθηκε επιστημονικώς εξού και γιατί πλέον οι επιστήμονες αποφεύγουν συνεχώς τη χρήση του όρου αυτού (και όχι λόγω πολιτικής ορθότητας όπως υποψιάζονται κάποιοι).

    • Στρατηγός Θαμώνας permalink

      Ή απλά πράγματα. Ήξεραν μάλλον πως υπάρχει έφιππη τοξοβολία, αλλά τη θερούσαν σαν ανάξια αναμέτρση, κακό βαρβαρικό στοιχείο ή πράξη ατιμιάς. Οι Γιαπωνέζοι Σαμουράι είχαν μεταλλικές ασπίδες αλλά ποτέ δεν χρησιμοποίησαν ασπίδα σαν μέσο προστασίας σε κλειστής απόστασης μάχης γιατί ήταν για αυτούς άτιμη ιεροσυλία και φθηνή πράξη δειλείας. Δεν έπιασαν ποτέ ασπίδα στο χέρι εκτός άμα ήθελαν να τις κουβαλήσουν για τις τοποθετήσουν όλες σς μία γραμμή άμυνας στο έδαφος ώστε να μπλοκάρουν τα βέλη άλλων ιαπωνέζικων φεουδαρχικών στρατών.

      Πράγματι δεν χρειαζόντουσαν ποτέ έφιππη τοξοβολία λόγω της προστατευτικής πανοπλίας που είχαν και λόγω των αποτελεσματικών ασπιδών που απέκρουαν τα κακοκατασκευάσμένα βέλη. Οι εχθροί τους τις περισσότερες φορές δεν είχαν σοβαρή πανοπλία εκτός απο τους Πέρσες.
      Στο Μεσαίωνα βεβαίως οι τακτικές της πελώριας σάρισας του πεζού δεν θα είχαν πολύ αποτέλεσμα. Κυρίως γιατί οι βαρβαρικοί λαοί απόκτησαν καλή πανοπλία και γενικά μεταλλικές ασπίδες επίσης. Και καλά η τεχνολογία του τόξου και του βέλους έγινε θανατηφόρα όπου μπορούσε να τρυπήσει μπρούτζινη πανοπλία. (Πάντως οι Αρχαίοι Ρωμαίοι ήταν αφελείς και απερίσκεπτοι που χρησιμοποίησαν την μακεδονική σάρισα και τη μορφή της μακεδονικής φάλαγγας. Όσο ζούσαν στα αρχαία χρόνια.)

      Πίσω στο θέμα.
      Παρολό που μπορεί να γνώριζαν τι ήταν η έφιππη τοξοβολία την απαρνιόντουσαν μόνο και μόνο επειδή είδανε βαρβάρους να τη χρησιμοποιούν. Νόμιζαν ότι άμα την άγγιζαν θα αποκτούσαν τα προτογονικά στοιχεία των βαρβάρων γιατί μπορεί η γνώση της έφιππης τοξοβολίας και η πρακτική της να έκανε τους βαρβάρους προτόγονους και ζωόδεις. Ίσως νόμιζαν πως κάθετι βαρβαρικό ακόμα και η συλλογιστική πορείας σκέψης της έφιππης τοξοβολίας σε μετατρέπει σε φτωχα φιλοσοφικό ψαγμένο άνθρωπο και ζωόδη προτόγονο. Και τους Αρχαίους Έλληνες τους άρεσαν να σκέφτονται φιλοσοφικά διανουούμενα πράγματα με τις ώρες. Έτσι απέρριπταν λόγω πείσματος, δεισδαιμονίας και καχυποψείας(οι Αρχαίοι Έλληνες ζούσαν σχεδόν 3000 χρόνια πριν με 2100 έως το τέλος της αρχαίας περιόδου και ανύψωσης της ελληνιστικής περιόδου) . Έτσι κοροϊδευαν περιεκτικώς ελαφρά τα παντελόνια ονομάζοντας τα θύλακες δηλαδή σάκους. Όχι άδικα, αλλά δίκαια. Τα πανελόνια των Σκυθαίων ήταν σαν κολλάν. Ήτανε σαν τους έλεγαν »Ρε παιδιά καλά τι φοράτε; Χαχαχαχα αλλάξτε ρούχα ρε παιδιά πως είστε ντυμένοι με αυτούς τους σάκους στα πόδια σας;»

      • Σας ευχαριστώ γιατο σχόλιο.

        Τα περί αναξυρίδων τα μαθαίνουμε από τις προκαταλήψεις των Αθηναίων αριστοκρατών.
        Δεν είχαν όλοι οι Ελληνες την ίδια αντίληψη – ούτε και οι ίδιοι οι Αθηναίοι μάλιστα.

        «Ηρακλής με αναξυρίδες. Αττικό αγγείο-Οξφόρδη»

        https://stefanosskarmintzos.wordpress.com/2012/12/02/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B1/bc001001/

  3. Sakis permalink

    Οι Ιπποτοξότες δεν ήταν άγνωστοι στην Αρχαία Ελλάδα αλλά λόγω του ορεινού και δύσβατου εδάφους έμειναν ένα περιθωριακό ελιτίστικο σώμα.η μάλλον ομάδα που χρησιμοποιούνταν πιθανότατα ως εμπροσθοφυλακή του υππικού

    • Φυσικά δεν ήταν άγνωστοι αφου οι Αρχαίοι Ελληνες είχαν έρθει σε επαφή με τους λαούς των στεππών. Δεν αναφέρονται όμωσς στις πηγές πουθενά σαν επίλεκτο σώμα.
      Στις Πλαταιές απέτυχαν να καμψουν τος οπλίτες και στις εκστατείες του Μ. Αλεξάνδρου γενικά υπέφεραν στα χέρια των προδρόμων ελαφρών ιππέων η κ’αμφθηκαν από τους πεζους τοξότες. Οι νομάδες των στεππων ήταν επιφοβοι για την ταχυκινισία τους όχι για την μαχητικότητά τους. Το δυσκολο ήταν να τους εξανγκάσεις σε μάχη οχι να τους νικήσεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: