Skip to content

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΕΦΙΠΠΗΣ ΤΟΞΟΒΟΛΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟΥΣ

07/12/2012

Η χρήση του  ίππου για πολεμικούς σκοπύς στην Ελλάδα αρχίζει από την εποχή του Χαλκού. Οι Μινωίτες και οι Μυκηναίοι διέθεταν  μονάδες αρμάτων στα οποία επέβαιναν ένα ηνίοχος και ένας πολεμιστής. Η αλήθεια πως δεν γνωρίζουμε πως τα χρησιμοποιούσαν αλλά υποθέτουμε με τον τρόπο που πολεμούσαν οι άλλο λαοί της περιόδου.

Μινωϊκή σφραγίδα με παράσταση άρματος. Βρετανικό Μουσείο

Οι Μυκηναίοι είναι ακόμη πιο αινιγματικότεροι. Ένα ανάγλυφο από το Εθνικό αρχαιολογικό και οι στίχοι του Ομήρου υπονοούν ότι Μυκηναϊκά άρματα εκτελούσαν επελάσεις. Οι μαχητές έριχναν ακόντια ή μπορεί και να έπλητταν τους εχθρούς με τη λόγχη.

Στις Μυκήνες όμως έχει βρεθεί ένα χρυσό δακτυλίδι που παριστάνει ένα κυνήγι ελάφου όπου ο αρματηλάτης τοξεύει τα θηράματα. Η μέθοδος συνάδει με τη μέθοδο χρήσης του άρματος σε όλους τους λαούς που το χρησιμοποιούσαν  την συγκεκριμένη περίοδο. Ο αρματηλάτης όμως δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εφιπποτοξότης καθώς  δεν ιππεύει. Ο όρος εφιπποτοξότης δεν συναντάται ούτε στον Όμηρο ούτε στις πινακίδες της γραμμικής Β.

Ο Ηρόδοτος χρησιμοποιεί τον όρο ιπποτοξότες στο ένατο βιβλίο του μιλώντας για τη μάχη των Πλαταιών για να περιγράψει το περσικό ιππικό. Δεν χρησιμοποιεί ποτε αυτόν τον όρο για Ελληνικά στρατεύματα. Ο όρος ιπποτοξότες εμφανίζεται πάλι στα γραπτά του Θουκυδίδη («ΙΣΤΟΡΙΑΙ» Ε.17. 1) αλλά περιγράφει τους Σκύθες μισθοφόρους των Αθηναίων. Δέον να σημειωθεί ότι ο Ξενοφών στο έργο του «Περί Ιππικής» δεν αναφέρει τίποτα για την εκπαίδευση και χρήση ιπποτοξοτών, άρα οι ιπποτοξότες των Αθηναίων πρέπει να μην ήταν γηγενείς.

Ο ιστορικός Christopher Webber στα έργα του σχετικά με τους αρχαίους Θράκες λέει ότι οι Γέτες διέθεταν ιπποτοξότες. Το συμπέρασμα αυτό είναι παρακινδυνευμένο καθώς ο Ηρόδοτος λέει ότι ήταν Θρακικής καταγωγής αλλά ό Στράβων μας δίνει πληροφορίες που ταιριάζουν σε μια βαρβαρική εθνότητα που τελούσε ανθρωποθυσίες στο θεό Ζάλμοξη (Γεωγραφία 7.3.12) ενώ ό Ιουστίνος μα λέει ότι οι Δάκες ένα καθαρά βαρβαρικό φύλο («ΤΡΩΓΟΥ ΕΠΙΤΟΜΗ» 32.3.16)

Ο Webber υποστηρίζει επίσης ότι ένας Θράκας με άλογο και τόξο εμφανίζεται σε ανάγλυφο υποτελών που φέρουν δώρα στον τάφο του Αρταξέρξη στην Περσέπολη. Ο Θράκας είναι πεζός και ρυταγωγεί τον ίππο κρατώντας ένα τόξο αλλά αυτό δεν τον κάνει ιπποτοξότη καθώς δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι τα αντικείμενα που κρατά δεν είναι απλώς δώρα που προσφέρονται στο βασιλιά.

Επίσης τα αργυρό πλακίδιο με το Θράκα ιππέα στο οποίο βασίζεται το επιχείρημα περί ιπποτοξοτών δείχνει ένα ημικυκλικό αντικείμενο που ίσως είναι διακοσμητικό καθώς o ιππέας δεν το κρατά στο χέρι.

Ακόμα και στα μακρυνά Ελληνο-Βακτριανά βασίλεια οι εικονιζόμενοι ιπποτoξότες είναι Σάκες (Σκύθες).

Σάκες με τα ψηλά καπέλα (Σάκα τικραχάουτα) σε Ελληνο-βακτριανό νόμισμα.

Ιπποτοξότες εμφανίζονται στο Βυζαντινό στρατό αλλά πρόκειται για βαρβάρους μισθοφόρους στρατολογημένους από τις φυλές της Ευρασιατικής στέπας και όχι γηγενείς στρατιώτες. Αν και ο Βελισσάριος θεωρείται ο πρώτος που εισήγαγε το συνδυασμό τόξου λόγχης για τους βαριούς ιππείς, το έργο του δεν είχε συνέχεια.

Στα μεταγενέστερα βυζαντινά στρατιωτικά εγχειρίδια οι μονάδες βαρέως ιππικού είναι μεικτές με τους μισούς άντρες λογχοφόρους και τους υπόλοιπους τοξότες. Σύμφωνα με τις περιγραφές όμως βάλλουν στατικά και οι απόδοσή τους είναι τόσο κακή που οι βυζαντινοί ιπποτοξότες μετατρέπονται σε ιππακοντιστές. Οι ιπποτοξότες του ελαφρού ιππικού είναι πάντα ξένοι ενώ το εντόπιο ελαφρό ιππικό (τραπέζιτοι) φέρει λόγχες και ακόντια.

Στην περίοδο της Αναγέννησης οι stradioti φέρουν ακόντια και σπανίως τόξα ενώ ελέγχεται αν φέρουν βαλλιστρίδες. Οι μόνοι βέβαιοι ευρωπαίοι ιπποτξότες τις περιόδου είναι οι Ούγγροι ελαφροί ιππείς «σκέτζελυ» ή «σέκουοι». Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι οι Έλληνες ενώ χρησιμοποιούσαν ιπποτοξότες ουδέποτε τους ανέπτυξαν οι ίδιοι αλλά μίσθωναν τις ικανότητες ξένων.

Πηγές:

http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232175/Getae

The Thracians 700 BC–AD 46 OSPREY publishing

romano-byzantine armies 4th-9th centuries OSPREY publishing

Byzantine Armies AD 886 – 1118 OSPREY publishing

Byzantine Armies AD 1118–1461 OSPREY publishing

8 σχόλια
  1. Yiorgos Nikiteas permalink

    ΣΩΣΤΑ !!!!!   ΣΩΣΤΑ   !!!!!  ΕΥΓΕ !!!!   ΕΥΓΕ !!!! Νασε καλὰ αδελφε που ολα τα βὰζεις στὸν σωστὸ δρὸμο.  !!!!

    Αριστοδημος 

     

    http://velopeia.blogspot.co.uk/ >> > >>

    ________________________________

  2. aelialicinia permalink

    There is so much evidence to the contrary of your claim especially on coinage. After all, Herodotus claimed that children ought to be taught three things: to ride, to use a bow, and to tell the truth.

    So not sure that your claim about horses not being used in battle is accurate.

    Thank you

    Eleni

    • Dear Madam,

      Herodotus wrote «that children ought to be taught three things: to ride, to use a bow, and to tell the truth» in relation to the Persians.
      I never stated anything questioning that. Greek artifacts showing horse archers depict Persian or Scythian horse-archers and even Amazons are mostly in Persian garb.

      I only questioned with evidence that horseback archery was never really developed in Greece and that horse-archers were hired foreigners.

  3. Νατάσσα permalink

    Πολύ σωστά όσα λέτε για τους Θράκες και τους Κρήτες.Βρήκα όμως ένα άρθρο που με έβαλε σε σκέψεις σχετικά με το κατά πόσο τα σώματα ιπποτοξοτών των Βυζαντινών χρόνων (Κατάφρακτοι) αποτελούνταν αποκλειστικά από ξένους μισθοφόρους.
    el.wikipedia.org/wiki/Βυζαντινές_πολεμικές_τακτικές#.CE.9A.CE.B1.CF.84.CE.AC.CF.86.CF.81.CE.B1.CE.BA.CF.84.CE.BF.CE.B9
    Είμαι της άποψης πως το θέμα θέλει και άλλο ψάξιμο, πιστεύω, ωστόσο, ότι υπάρχουν αρκετά στοιχεία που αποδεικνύουν το γεγονός ότι η έφιππη τοξοβολία δεν είχε καμία σχέση με τον αρχαίο ελληνικό στρατό και, ακόμη και σε περίπτωση που εφάρμοζαν τη συγκεκριμένη πολεμική τακτική Έλληνες στρατιώτες κατά τα χρόνια του Βυζαντίου, αυτό αποτέλεσε ένα στοιχείο που εισήχθη λόγω επιρροής από άλλους λαούς με τους οποίους ήρθαν σε επαφή, καθώς και λόγω της μισθοφορικής παρουσίας.Άσχετα αν κάποιοι επιμένουν για το αντίθετο, για τους όποιους δικούς τους λόγους…

    • Αγαπητή Κυρία,

      Το άρθρο που παραθέτετε προσπαθεί σε συμπυκνωμένη μορφή να καλύψει μεγάλη χρονκή περίοδο. Το σύνολο του βυζαντινού ελαφρου ιπππικού στον 4ο και 5ο μεταχριστιανικό αιώνα στρατολογήται από κατοίκους της Ευρασιατικής στέππας και υιοθετεί τις τακτικές τους. Τον 6ο μεταχριστιανικό αιώνα ο Βελισσάριος εισάγει το τόξο στους κατάφρακτους αλλά αυτοί τοξεύουν στατικά και κατόπιν εφορμούν με τη λόγχη.
      Μετά τον Ηράκλειο οι Βυζαντινοί κατάφρακτοι οπλίζονται μισοί με λόγχη και μισοί τόξα προς υποστήριξη της εφόδου. Η απόδοση των καταφρακτων τοξοτών ειναι toσo φτωχή που τα Βυζαντινά εγχειρίδια προτείνουν την αντικατάστασή τους με ιππακοντιστές. Ολό το ελαφρύ βυζαντινό ιππικό στρατολογήται από Αλανούς Πετσενέγους Κουμάνους ακόμα και Τουρκους και μόνο αυτοί τοξευουν με τους ιππους εν κινήση.

      Στην αρχαιότητα οι μόνος περιπτώσεις που αναφέρονται ιπποτξότες ειναι:
      5ος αι. π.Χ Σκυθες μισθοφόροι των Αθηναίων
      4ος αι. π.Χ Σκυθες μισθοφόροι του Μ. Αλεξάνδρου
      Τα Σελευκιδικά και Ελληνοβακτριανά βασίλεια μισθώνουν κατοίκους της Στέππας.

      Ευχαριστώ γι ατο σχόλιό σας και ελπίζω να σας εξήγησα περί βυζαντινου στρατού

  4. Νατάσσα permalink

    Αυτό για το οποίο ήθελα να βεβαιωθώ ήταν ότι υπήρξαν όντως Έλληνες στρατιώτες (όχι μισθοφόροι), εστω και ελάχιστοι, που χρησιμοποίησαν την τεχνική αυτή σε κάποια ιστορική περίοδο.
    Πάντως, το συμπέρασμα που βγαίνει με βάση όλα αυτά τα στοιχεία είναι ότι όντως δε μπορούμε να μιλάμε για ελληνική έφιππη τοξοβολία.Ήταν μια ξεκάθαρη επιρροή από όμορους λαούς του Βυζαντίου, η οποία διήρκεσε ελάχιστο καιρό και φαίνεται να εφαρμόστηκε μάλλον δοκιμαστικά…
    Σας ευχαριστώ για την απάντηση!

  5. Ευχαριστώ γι α το ενδιαφέρον σας.
    Το περισσότερο που μπορώ ν α πω ειναι ότι ισως σε ατομικό επιπεδο ισως υπήρξαν αρχαίοι Ελληνες που έμαθαν την τεχνική αλλά οχι αρκετοί ώστε να σχηματιστεί μοναδα….

    • Νατάσσα permalink

      Συμφωνώ απόλυτα με την το τελευταίο.
      Κι εγώ ευχαριστώ για το χρόνο σας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: