Skip to content

Η μάχη του ποταμού Θάτη (Κουμπάν) 310 Π.Χ.

17/04/2012

Το υπόβαθρο της σύγκρουσης.

Την εποχή που οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου ανταγωνίζονταν άγρια, στην περιοχή του Πόντου, μετά από το θάνατο του  Παρυσάδη, που ήταν βασιλιάς του Κιμμέριου Βοσπόρου, οι γιοί του Εύμηλος, Σάτυρος, και Πρύτανης άρχισαν  έναν αμείλικτο αγώνα, ο ένας εναντίον του άλλου για την πρωτοκαθεδρία. Ο βασιλιάς Παρυσάδης,που είχε κυβερνήσει για 38 έτη επέλεξε τον μεγαλύτερο γιο του Σάτυρο, ως κληρονόμο του. Ο νεώτερος όμως γιος, ο Εύμηλος, αμφισβήτησε την διαδοχή. Διέφυγε από την πρωτεύουσα Παντικάπαιο  για να βρει υποστηρικτές. Κατέφυγε στην περιοχή του ποταμού Θάτη (Κουμπάν), και κέρδισε την υποστήριξη των Θατέων (Σαρματών) και του βασιλιά τους Αριφάρνη. Οι Σαρμάτες ήταν υποτελείς του βασιλείου του Βοσπόρου, κι έτσι θεώρησαν αυτό το γεγονός ως αφορμή για να απαλλαγούν από την υποτέλεια.

Χρυσός στατηρ Παντικάπαιου

Μόλις το έμαθε, ο Σάτυρος εκστράτευσε εναντίον του, με έναν επίσης ισχυρό στρατό. Οι Σκύθες, που είχαν  μακρόχρονους δεσμούς με το βασίλειο του Βοσπόρου για χρόνια, υποστήριξαν το Σάτυρο. Διέσχισε τον ποταμό Θάτη (σημ. Κουμπάν) και εισήλθε στην περιοχή των εχθρών του. Στρατοπέδευσε και αφού οχύρωσε τον καταυλισμό του με τις βοϊδάμαξες που διέθετε για να μεταφέρει τις άφθονες προμήθειές του, παρέταξε το στρατό του για τη μάχη.

Οι δυνάμεις των αντιπάλων.

Ο στρατός του Εύμηλου αποτελείτω από 22000 ιππείς και 20000 πεζούς. Οι Σαρμάτες αποτελούσαν το σύνολο του ιππικού του αλλά και αυτός φαίνεται να διέθετε και δική του σωματοφυλακή στο πρότυπο των Ελληνιστικών θωρακισμένων «βασιλικών φίλων». Μόνο οι ελάχιστοι  Σαρμάτες ευγενείς ήταν βαριά οπλισμένοι ενώ οι υπόλοιποι ήταν ελαφροί ιππείς Αυτό έμελλε να είναι καθοριστικό στην εξέλιξη της μάχης.

Το πεζικό του ήταν οι υποτελείς των Σαρματών και επαναστατημένοι δουλοπάροικοι των Σκυθών. Οι περισσότεροι ήταν τοξότες και αρκετοί έφεραν ασπίδες και ακόντια. Ήταν πολυάριθμοι αλλά αμφίβολης μαχητικής αξίας. Υπήρχαν ακόμη λιποτάκτες από τις πολιτοφυλακές των αποικιών του Βοσπόρου πιθανόν οπλισμένοι ως δορυφόροι πυκνής τάξεως.

Σαρμάτης ευγενής σε πλάκα προερχόμενη από την Κριμαία

Ο Σάτυρος διέθετε μια δύναμη 20 000 Ελλήνων και Θρακών μισθοφόρων. Πιθανώς οι Έλληνες πολέμησαν στον παραδοσιακό σχηματισμό της οπλιτικής φάλαγγας και οι Θράκες μάλλον πολέμησαν ως πελταστές. H περίφημη ρομφαία όμως είχε κάνει την εμφάνισή της, οπότε ένας αριθμός ρομφαιοφόρων Θρακών είναι πολύ πιθανός. Το ιππικό του Σάτυρου αριθμούσε 10000 ιππείς, η πλειοψηφία των οποίων ήταν βαριά θωρακισμένοι Σκύθες ευγενείς. Μερικοί διέθεταν κατάφρακτους ίππους. Οι  υπόλοιποι ήταν μάλλον απλοί ιπποτξότες. Και ο Σάτυρος σίγουρα θα συνοδευόταν από τους δικούς του έφιππους «βασιλικούς φίλους». Επιπλέον διέθετε 20000 Σκύθες πεζούς, πιθανόν από αυτούς που ο Ηρόδοτος περιέγραψε σαν «γεωργικούς Σκύθες».

Ο Σάτυρος ήταν διορισμένος από τον πατέρα του ως διάδοχος, και φαίνεται να διοικεί τις δυνάμεις του βασιλείου, αντίθετα από το αντίπαλο του Εύμηλο που βασίζονταν σε εξωτερική υποστήριξη. Γιατί όμως ο Σάτυρος δεν συμπλήρωσε τους αριθμούς του με τις πολιτοφυλακές των αποικιών για μην υστερεί αριθμητικά;

Μαχόμενοι Σκύθες. Χρυσή κτένα από το μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης.

Ο αδελφός του Εύμηλος ήταν ικανός όχι μόνο να προκαλέσει μια εξέγερση, αλλά ήταν σε θέση να διατηρήσει την εξέγερση επιτυχώς, ακόμα και μετά από την ήττα του στον ποταμό Θάτη. Αυτό αποκαλύπτει κάποιο βαθμό λαϊκής υποστήριξης, και πράγματι, αφότου ο Εύμηλος αναγνωρίστηκε ως βασιλιάς, θέσπισε διάφορα δημοφιλή μέτρα, συμπεριλαμβανομένων φορολογικών ατελειών, για να διατηρήσει στην προηγούμενη καλή διάθεσή των αποίκων στο πρόσωπό του. Κατά συνέπεια οι κάτοικοι των πόλεων, και επομένως οι πολιτοφυλακές τους, ήταν μάλλον υπέρ του Εύμηλου παρά υπέρ του  Σάτυρου, ο οποίος είχε και την την εξουσία να τους επιστρατεύσει. Δεν είναι λοιπόν παράξενο που ο Σάτυρος επέλεξε να μην τους χρησιμοποιήσει καθώς-αντίθετα από τους μισθοφόρους- μάλλον θα τον εγκατέλειπαν στην μάχη με καταστροφικά αποτελέσματα.

Σφαγή στο ποτάμι

Ο Σάτυρος τοποθέτησε τον εαυτό του στο κέντρο της παράταξης όπως ήταν η συνήθεια των Σκυθών. Οι Σκύθες ευγενείς ήταν σε σχηματισμό εμβόλου με τους ιπποτοξότες να τους υποστηρίζουν στα άκρα. Στο δεξί του κέρας ο βασιλιάς παρέταξε τους Έλληνες και Θράκες μισθοφόρους του. Παρά το αριθμητικό τους μειονέκτημα υπολόγισε ότι θα συγκρατούσαν τον εχθρό αρκετά ώστε αυτός να τον κάμψει στο υπόλοιπο του μετώπου. (Πιθανώς, οι ελαφρύτεροι Θράκες  ήταν στο άκρο δεξιό οι Έλληνες οπλίτες ήταν στο εσώτερο).
Από την πλευρά του ο Εύμηλος, μαζί με τους  έφιππους σωματοφύλακες του, ήταν ο ίδιος, στον αριστερό κέρας μαζί με τους Πόντιους λιποτάκτες και μια δύναμη Σαρματικού πεζικού αντιμετωπίζοντας τους Έλληνες και τους Θράκες. Ο βασιλιάς, Αριφάρνης, ήταν επίσης στο αντίπαλο κέντρο με τον όγκο του Σαρματικού ιππικού αντιμετωπίζοντας τους Σκύθες . Και οι δύο αντίπαλοι είχαν τοποθετήσei το σύνολο του λιγότερο αξιόπιστου πεζικού τους: ο μεν Σάτυρος στο αριστερό και οι Σαρμάτες στο δεξί. Ο σκοπός τους ήταν μάλλον να αλληλο-παρεμποδίζονται να ενισχύσουν τους αντιμαχόμενους.

επέλαση Σκυθών ιππέων

Στην πεισματική μάχη που ακολούθησε, ο Σάτυρος με το επίλεκτο ιππικό του επέλασε κατά του Αριφάρνη,  Πολλοί έπεσαν και από τις δύο πλευρές, αλλά τελικά το έμβολο των Σκυθών διέσπασε τούς Σαρμάτες. Εκμεταλευόμενοι την θωράκισή τους οι Σκύθες πιέζαν σκληρά του σαρμάτες πλεονεκτώντας στην σύγκρουση. Ο Αριφάρνης σκοτώθηκε και οι ιππείς του εξαναγκάστηκαν σε  άτακτη υποχώρηση ακολουθούμενοι από τους Σκύθες.

Ο Εύμηλος είχε αρχικά επιτυχία ενάντια στους Έλληνες και το Θράκες, ωθώντας τους πίσω. Οι Θράκες μάλλον κάμφθηκαν από του ιππείς του Εúμηλου και οι οπλίτες δεν προέλασαν για να μην πλευροκοπηθούν. Παρόλα αυτά δικαιολόγησαν την εμπιστοσύνη του Σάτυρου καθώς δεν τράπηκαν σε φυγή αλλά αντιστέκονταν πεισματικά. Ενώ Εύμηλος ήταν αγκιστρωμένος, ο Σάτυρος κατάφερε να ανασυγκροτήσει και να οδηγήσει το ιππικό του σε μια δεύτερη έφοδο ενάντια στα πλευρά και τα μετόπισθεν του Εύμηλου. Ο σφετεριστής διέφυγε με τους ιππείς του αλλά το υπόλοιπο του στρατού του κατεσφάγει ανηλεώς.

Σκύθες πραγματοποιούν εκδορά. από τη Σιβηριανή Συλλογή του Μ. Πέτρου

Η νύχτα πρέπει να ήταν εφιαλτική με τος Σκύθες να γδέρνουν ή να πριονίζουν τα κρανία των νικημένων και προετοιμάζοντας άλλους αιχμαλώτους για ανθρωποθυσίες όπως ήταν τα έθιμά τους…. Και φυσικά θα τιμώρησαν παραδειγματικά με εφιαλτικές ποινές όπως του ανσκολοπισμού του επαναστάτες δουλοπάροικους.

Πηγές:

Διόδωρος Σικελός Ιστορίαι 20, 22-23.3 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1920

Mariusz Mielczarek «Το Βασίλειο του Βοσπόρου», Oficyna Naukowa, Λόντζ 1999.

Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: