Skip to content

An unusual shield device monogram

Ancient ceramic art from Ancient Athens gives a good indication of the usage of Greek letters as emblems for shield devices and some times it yields really unusual information although open to subjective interpretations and theories as the evidence are like some bits of along lost puzzle.And some times real gems can be found in artifacts not exhibited in museums.

There exists a truly exceptional calyx-shaped red figure crater in Athens. It is the product of an ancient Attic workshop and is dated to the end of the 4th century BC. The style of the drawings upon its surface helps us to classify it as “Kerch style” pottery. It is registered in the archaeological collection of the Bank of Greece with code ΤτΕ.ΑΡΧ/79. It depicts a Dionysian scene but of note is a shield at the bottom of the image

Crater depicting shield with monogram

Attic red figure calyx-shaped crater – of the “Kertsch type”. Upon it a shield carrying the “FS” or “PS” is depicted. (The Bank of Greece archaeological collection) Courtesy: the Bank of Greece

Upon this shield is depicted an unusual letter that did not pass in the modern Greek alphabet. We know it from inscriptions of Arcadia and it is a consonant with phonetic value «FS» or «PS». The first thought is that this is a shield with the monogram of the Arcadian city of Psophis. But the coins of this city bore the initials of the city, «XO» (where the X is pronounced “PS” in the Arcadian dialect), along with depictions of fish and stags. According to Pausanias, the hero Zakynthos was descended from Arcadian Psophis. This hero founded the settlement of the island of Zakynthos (modern Zante). The people of the island stayed loyal allies to the Athenians until the end of the Peloponnesian War. In addition, the citadel of Zakynthos was called Psophis. So it is very likely the image on the crater to represent a shield with the emblem of the Zakynthian elite hoplites that probably had their barracks at the citadel, as was the custom in Antiquity.

Spartan mustache NOT shaven!!!

It’s a widely held concept, coming probably from the popular history books that there was a tradition for the Spartan Homioi to shave their mustaches at least once a year.

This is based on a bronze statuette from a Laconian workshop that was found in Dodona and depicts a warrior wearing an “illyric” helmet. He is having a beard but not a mustache. But another statuette of the same period and origin depict a warrior with a mustache. Why the difference?


Close ups of the Dodona warrior statuettes, products of a Laconian workshop (Author’s archive)

While Plutarch’s Life of Agis and Cleomenes is more widely known, a little less known version, translated by John & William Langhorne in 1770, is describing the two kings separately. In section 9.3 it says: “Hence it was that the Ephors (as Aristotle tells us), when they entered upon their office, caused proclamation to be made, that the people should shave the upper lip, and be obedient to the laws, that they might not be under the necessity of having recourse to severity. As for the shaving of the upper lip, in my opinion, all the design of that injunction is, to teach the youth obedience in the smallest matters.”

All these created the General concept that the Archaic and Classical Era Spartans did not have mustaches because the law forbade it. It is possible though that his is an oversimplified generalization.

The prototype Greek text in Plutarch’s work uses the word “keiresthe” (“th” as in Thursday) which is the infinitive of the verb “Keiromai” which means to shorten or limit something by clipping it. The verb to cut in Greek is also “kopto”.


If we check the original text in Aristotle fragment 539 we se the phrase: “mi trephein mystaka” which means in Greek not to overgrow a mustache.


One is to wander because Greek art rarely if ever shows men with overgrown moustaches. Or at least so most people think because impressive mustaches appear in Greek fashions from the Bronze Age.


Mask of Agamemenon from National Archaeological Museum in Athens, Source : wikimedia commons

It can be argued here that Ancient Greek Art depicts what was idealized or fashionable and that not every body appeared in the limited number of forms that we see in our modern era museums or books. There are examples of really impressive mustaches in ancient Greek Statues though, that they are usually worn with a beard.


Ancient Greek impressive mustaches. Source:

In ancient Greek language the verb to shave is “xyro” and it can be found in any Ancient Greek language wordbook both ancient and modern.


From Liddell-Scott Word book

If the Ephors of Ancient Sparta ordered the shaving of the mustache why at least one of the ancient sources does not use the verb “xyro”. As MacDowell wrote in his work Spartan Law “…the power of the Ephors was tyrannical. They did not enforce written laws, imposed penalties on any contact which they considered wrong.” There was no law on mustaches. “The Ephors simply ordered it on their own authority” according to MacDowell. As shown above the Ephors were NOT ordering mustaches to be shaved but rather to be clipped and for no other reason than because they could do so.

Well, imagine a common soldier elected to the office and then being able to go to his former superior officer, who might have mistreated him once, and ordered him to clip his mustache. Or imagine some Homios who expected to be subjected to the penalty and shaving his mustache beforehand and thus cheating an Ephor of his chance to impose his authority. What ever the case the mustacheless Spartans cannot be taken as a fact.


Spartan Law – D.M.MacDowell, Scottish Academic Press, Edinburgh 1986 pp 110,111

Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon

Plutarch. Lives, Volume X: Agis and Cleomenes. Tiberius and Gaius Gracchus. Philopoemen and Flamininus. Translated by Bernadotte Perrin. Loeb Classical Library 102. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1921.

Published on «Ναυτική Επιθεώρηση»

Ευχαριστώ την Υπηρεσία Ιστορίας του Πολεμικού Ναυτικού για την τιμή που μου έκανε να φιλοξεvήσει το άρθρο μου για το Ναυτικό του Ξέρξη στο τεύχος 596,  τόμος 176 του επίσημου οργάνου του Πολεμικού μας Ναυτικού ¨Ναυτική Επιθεώρηση».

I thank the Hellenic Navy Historical Service for bestowing me the honor to publish my article «Xerxes Navy» in the issue 596, vol 176 of the official Navy’s journal «Naftiki Epitheorisi» (Naval Review)

ne-eksofyllo ne-arr

Pythagorean Star on Athenas shield – Αστήρ Πυθαγορείων εν ασπίδη Αθηνάς


An artist’s impression of the goddess Athena as Promachos (Leading fighter – defender) and Hygeia (Health) sporting the Pythagorean’s five-ray star on her shield. (MF150 Muse d’Art et d’Histoire –Geneve) It is the geometric combination of the number three that was sacred to the Pythagoreans with the five elements that they also believes comprised the essence of the Universe is the word for health in Greek (YGEIA)

  1. Hydor (water -liquids) 2. Gaea (earth – solid material) 3.Eile (solar heat – energy) 4. Idea (our ability to comprehend our surroundings) 5. Air (wind –the gasseous materials)

Digital imaging E. Kastelloriou

Η Αθηνά σε διπλό ρόλο: Πρόμαχος αλλα και Υγεια με το άστρο των Πυθαγορείων στην ασπίδα (MF150 Muse d’Art et d’Histoire (Γενεύη) Ο γεωμετρικός συνδυασδμός συνδυασμός του ιερού τους αριθμού τρια με τα πέντε στοιχεiα των δοξασιών τους σχηματιοζει ακροστοιχιδα τηε λέξης ΥΓΕΙΑ :

  1. Ύδωρ
    1. Γαία 3.
    2. Ειλή (θερμότητα του ήλιου – ενέργεια)
    3. Ιδέα ή Ιερόν
    4. Αήρ;

Ψηφιακή εικόνα. Ε Καστελλοριού

Ζωντανή Ιστορία στην Ελλάδα μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας.

Παρά τις οποιεσδήποτε αντιξοότητες η «Ζωντανή Ιστορία» στην Ελλάδα ήρθε για να μείνει. Η Ιστορική αναβίωση άρχισε να διαδίδεται και να γίνεται αποδεκτή ακόμα  και στη χώρα μας. Τον περασμένο μάλιστα Νοέμβριο το Πολεμικό Μουσείο συνεργάστηκε με συλλόγους αναβιωτών και διοργάνωσε την εκδήλωση «Ελλήνων Τέχνη Πολεμική – 3.000 Χρόνια Ελλήνων Πολεμιστών». Οι επίσημοι και το κοινό είχαν την ευκαιρία να δουν ζωντανούς του Έλληνες πολεμιστές δια μέσου των αιώνων. Ηταν μια από τις κορυφαίες στιγμές της Ιστορικής αναβίωσης στη χώρα μας, τουλάχιστον στα δέκα χρόνια που ασχολούμαι με το χώρο.

Και φέτος ήταν μια χρόνια πλούσια σε εκδηλώσεις και οι αναβιωτές έλαβαν μέρος στις εκδηλώσεις που έγιναν σε διάφορες περιοχές της χώρας τις περιόδους των ιστορικών επετείων. Είχα γράψει στο παρελθόν ότι όσοι αναβιωτές ασχολούνται με την Νεώτερη Ιστορία της Ελλάδας δείχνουν να τη σέβονται περισσότερο και αυτό επιβεβαιώθηκε για μια ακόμα φορά. Τον Απρίλιο που μας πέρασε αναβιωτές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου έλαβαν μέρος στις εκδηλώσεις για τη «Μάχη των Οχυρών». Ο σύλλογος «Φίλοι του Οχυρού Ιστίμπεη» με τη συνεργασία της ομάδας «Ελληνικός Στρατός 1940» των Πολωνών αναβιωτών της ομάδας «Edelweiss» παρουσίασαν μια εξαιρετική αναπαράσταση επεισοδίων από τις μάχες του Απριλίου 1941.


Ενδιαφέρον ήταν και το γεγονός ότι τον Μάιο έλαβαν χώρα εκδηλώσεις υπό την αιγίδα του Δήμου Σιντικής και του Υπουργείου Αμύνης στο Οχυρό Ρούπελ. Με τη συνεργασία των ομάδων «Σερραίοι Ε.Σ. Β ΠΠ» και «LAH» παρουσίασαν στο κοινό αναπαραστάσεις των γεγονότων της εποχής.


Πηγή: Huffington Post Ελλάδας


Οι αναπαραστάσεις έγιναν με απόλυτο σεβασμό στην Ιστορία.

Στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου ο σύλλογος ιστορικής φορεσιάς και οπλισμού «ΛΙΑΡΟΣ» έλαβε μέρος στις εκδηλώσεις για την επέτειο του 1821 αλλά και για την Έξοδο του Μεσολογγίου.


Η ποιότητα των αναπαραστάσεων τους είναι εξαιρετική (πηγή:

 Στο τομέα της Αρχαίας ιστορίας τα πράγματα ειναι πολύ αμφιλεγόμενα. Τον περασμένο αιώνα και ανάλογα με τα τότε διατιθέμενα μέσα η ποιότητα των αναπαραστάσεων ήταν κορυφαία για την εποχή της.  Αδιάψευστη μαρτυρία η φωτογραφία από τις Δελφικές Γιορτές που οργάνωσε ο Άγγελος Σικελιανός το 1927 και το 1930.


Δυστυχώς σήμερα τα πράγματα δεν ειναι ευχάριστα για τις αναπραστάσεις με θέμα την Αρχαιότητα. Ο «ωχαδερφισμός» και ανευθυνότητα κυριαρχούν, ενώ ή λογική του «..σιγά και ποιός θα το καταλάβει…»  καταστρέφει το τελικό αποτέλεσμα. Τα ριχτάρια του καναπέ εμφανίστηκαν πάλι στους τόπους θυσίας των προγόνων μας  μαζί με…ποδοσφαιρικές  σημαίες!!

helladotrans ελλαδοτρανς κορυβαντες koryvantes

Καμαρώστε τα σανδάλια με νelcro που φοράει άλλος «οπλίτης» (αριστερά) και μετά γελάμε με τα «καραγκιοζιλίκια» που κάνουν οι Σκοπιανοί» στις αναπαραστάσεις τους.

090816-thermopyles-01 helladotrans ελλαδοτρανς koryvantes

Προσωπικά πιστεύω ότι οι περισσότεροι αυτόκλητοι αναβιωτές που ισχυρίζονται ότι τιμούν τους αρχαίους προγόνους μας μάλλον τους μισούν γιατί δεν θα τους φτάσουν ποτέ. Αλλιώς δεν εξηγείται η συνεχής τάση τους να ασελγούν κατα συρροήν κι εξακολούθηση πάνω στην Αρχαία μας Παράδοση και να κατακλύζουν το Διαδίκτυο με τις φωτογραφίες των βδελυγμάτων τους.

Δείτε και φρίξτε….

kranosmekapellobig-001 κορυβαντες koryvantes helladotrans ελλαδοτρανς heladotrnas eladotrans

Ancient warrior reenactment in the context of experimental archeology


My latest Academic publication

Αρέσει σε %d bloggers: